Typeplaatje en lastdiagram van een heftruck lezen

Typeplaatje, capaciteitsplaatje en typeblad: wat staat waar?

Het verschil tussen typeblad en plaatje is belangrijk. In de technische specificaties van de Hyundai D-9V staat dat het specificatieblad alleen de standaardheftruck beschrijft, en dat afwijkende banden, andere masten en optionele uitrusting tot andere waarden kunnen leiden. De capaciteitsgegevens zijn bovendien gebaseerd op standaardvorken. Het plaatje op uw machine hoort bij de configuratie die u echt heeft.

Het typeplaatje: wat de wet voorschrijft

Volgens de Machinerichtlijn moeten op elke machine zichtbaar, duidelijk leesbaar en onuitwisbaar ten minste deze gegevens staan (bijlage I, punt 1.7.3):

• de firmanaam en het volledige adres van de fabrikant en, in voorkomend geval, van de gemachtigde;
• de aanduiding van de machine;
• de CE-markering;
• de serie- of typeaanduiding;
• het serienummer, voor zover toegekend;
• het bouwjaar: het jaar waarin het fabricageproces is afgerond.

De machine mag bij het aanbrengen van de CE-markering niet worden ante- of postgedateerd. Is een machine gebouwd voor gebruik in een omgeving met explosiegevaar, dan moet ook dat op de machine staan; zie ATEX-heftruck.

Voor machines waaraan gevaren door hun mobiliteit zijn verbonden, zoals een rijdende heftruck, komen daar het nominale vermogen in kilowatt en de massa van de meest gangbare configuratie in kilogram bij, en zo nodig de maximale trekkracht en de maximale verticale belasting op de trekhaak in newton (punt 3.6.2). Bouwjaar en serienummer heeft u nodig bij keuring, onderhoud, het bestellen van onderdelen, de verzekering en inruil; leg ze vast in het machinedossier.

Het capaciteitsplaatje: toegelaten last per configuratie

Voor hef- en hijsmachines geldt een extra eis. De maximale werklast moet goed zichtbaar op de machine staan, leesbaar, onuitwisbaar en ongecodeerd. Hangt de maximale werklast af van de configuratie, dan hoort bij elke bedieningspost een plaatje dat bij voorkeur in tabelvorm of schematisch de toegestane werklast voor elke configuratie vermeldt (Machinerichtlijn bijlage I, punt 4.3.3). De gebruiksaanwijzing bevat de maximale werklast en zo nodig een kopie van dat plaatje of die tabel (punt 4.4.2).

Het Arbobesluit legt dezelfde plicht bij de werkgever. Een hijs- of hefwerktuig heeft op of nabij de bedieningsplaats een goed leesbare aanduiding die voor elke gebruikelijke configuratie de toegelaten bedrijfslast vermeldt, en wordt niet zwaarder belast dan die bedrijfslast of dan een veilig gebruik toelaat (artikel 7.18 lid 1 en 2). Een heftruck is zo’n hefwerktuig: de leidraad werkbak/werkplatform van het ministerie van SZW omschrijft een hefwerktuig als een arbeidsmiddel dat door de fabrikant is bestemd en ingericht voor het heffend verplaatsen van goederen en/of personen.

Is de heftruck niet bestemd voor het heffen van personen en is er kans op foutief gebruik, dan hoort er ook een goed leesbare waarschuwing tegen personenvervoer op (artikel 7.18 lid 5). Wat met een werkbak wel en niet mag, leest u bij de werkbak voor heftruck.

Hefvermogen en lastzwaartepunt

Het hefvermogen in het typeblad (regel 1.5, Q) geldt bij een vast lastzwaartepunt (regel 1.6, c). Het lastzwaartepunt is de horizontale afstand van de voorkant van de vorken, of van een aanbouwdeel, tot de verticale lijn door het zwaartepunt van de last. Bij een symmetrische last ligt het zwaartepunt in het midden; zo omschrijft de Amerikaanse arbeidsinspectie OSHA die begrippen. In Hyundai-brochures heet het ook ladingmiddelpunt of lastmiddelpunt (LMP), in het Engels load centre. Meer vaktermen staan in de begrippenlijst.

Welk lastzwaartepunt de fabrikant gebruikt, hangt af van de klasse. In de Hyundai-typebladen is dat meestal 500 mm bij 1,5 tot 3,5 ton en meestal 600 mm bij 4 tot 16 ton. Uitzonderingen zijn onder meer de 40B-9 tot en met 50B-9 (500 mm), de 80B-XL en 180D-9V (900 mm), de 300D-9VC (800 mm) en de 250D-9V (1.200 mm).

Voorbeeld: 50B-X en 55B-X. Volgens het typeblad hebben beide modellen hetzelfde bedrijfsgewicht (7.246 kg met enkele voorbanden), dezelfde wielbasis (2.285 mm) en dezelfde afstand van het midden van de vooras tot de vork (561 mm). De 50B-X is opgegeven voor 5.000 kg op 600 mm, de 55B-X voor 5.500 kg op 500 mm. Reken het lastmoment om de vooras uit, last maal afstand, en u ziet waarom: 5.000 kg × 1,161 m = 5.805 kgm en 5.500 kg × 1,061 m = 5.836 kgm. Bij een kleiner lastzwaartepunt hoort een hogere last bij vrijwel hetzelfde moment.

Omgekeerd werkt het net zo. Ligt het zwaartepunt van uw last verder naar voren dan het lastzwaartepunt op het plaatje, dan mag u minder heffen dan het nominale hefvermogen. Hoeveel minder, leest u af op het lastdiagram van uw machine; het rekenvoorbeeld hierboven is alleen een illustratie. Een uitgewerkte uitleg staat in calculate remaining capacity.

Restcapaciteit bij hefhoogte: de masttabel

Vanaf een bepaalde hefhoogte daalt de toegelaten last. Hyundai publiceert per mast de laadcapaciteit en het gewicht van de heftruck. Zo ziet dat eruit voor de 25BE-X (V: 2-traps hefmast met breed zicht; TF: 3-traps hefmast met volledig vrije hefhoogte):

Bij de 25D-9V geeft de masttabel ook het effect van banden en zijverschuiver, allemaal bij 500 mm lastzwaartepunt:

Twee dingen vallen op. Met enkele banden zakt de capaciteit boven 5.005 mm sterk, van 2.350 kg (TF500) naar 1.550 kg (TF550); met dubbele banden blijft er op 5.505 mm nog 2.310 kg over. En de geïntegreerde zijverschuiver kost bij deze masten 70 tot 130 kg. Dezelfde technische specificaties bevatten ook grafieken van de laadcapaciteit tegen de hefhoogte, voor lastzwaartepunten van 500, 600 en 1.000 mm. Hefhoogtes per serie vindt u in hoe hoog kan een heftruck heffen.

Aanbouwdelen veranderen de toegelaten last

Een zijverschuiver, klem, vorkversteller of rotator verandert de configuratie. Het aanbouwdeel heeft een eigen gewicht en kan de last verder naar voren brengen. De Britse arbeidsinspectie HSE zegt het kort: gebruik geen aanbouwdeel tenzij een deskundige, een erkende dealer of de fabrikant de heftruck heeft afgewaardeerd, dus de werkelijke capaciteit heeft verlaagd.

In Nederland volgt hetzelfde uit de regels. Het plaatje bij de bedieningsplaats moet de toegelaten last voor elke gebruikelijke configuratie vermelden (Arbobesluit artikel 7.18 lid 1). De gebruiksaanwijzing van machines die met verschillende uitrusting verschillend kunnen worden ingezet, moet de gegevens bevatten om basismachine en uitrustingsstukken zonder gevaar te monteren en te gebruiken (Machinerichtlijn bijlage I, punt 3.6.3.2). De EG-verklaring dekt componenten die de eindgebruiker later toevoegt niet (bijlage II, deel 1, onder A), en na een verandering aan de machine is een extra keuring nodig (Arbobesluit artikel 7.4a lid 4).

Laat bij een nieuw aanbouwdeel dus een capaciteitsplaatje of lastdiagram voor die combinatie aanbrengen. Een weegsysteem helpt daarnaast: voor de B-X van 4 tot 5,5 ton is als optie een systeem leverbaar dat tijdens het heffen het gewicht toont en waarschuwt als de nominale capaciteit wordt overschreden. De toegelaten last hangt ook af van hefhoogte en lastzwaartepunt, dus het lastdiagram blijft leidend. Meer over klemmen, rotators en vorkverstellers staat in aanbouwapparatuur voor heftrucks.

Eigen gewicht, accu en mast

De massa op het typeplaatje is die van de meest gangbare configuratie (punt 3.6.2). Het typeblad noemt het bedrijfsgewicht (regel 2.1); bij de 40B-9 staat er uitdrukkelijk bij dat dit de accu omvat. De accu weegt flink mee: volgens het typeblad 950 kg bij de 25BE-X en 1.295 kg bij de 30BE-X en 35BE-X (regel 6.5).

Ook de mast telt: de 25BE-X weegt met de standaardmast 4.484 kg en met de TF600-mast 4.865 kg. Het eigen gewicht heeft u nodig voor vloeren, laadbruggen, liften en transport; een tabel per model staat in wat weegt een heftruck.

Wat verandert met de Machineverordening?

Vanaf 20 januari 2027 geldt de Machineverordening (EU) 2023/1230 in plaats van de Machinerichtlijn. De kern blijft gelijk: zichtbare, duidelijk leesbare en onuitwisbare markeringen (bijlage III, punt 1.7.3), vermogen en massa van de meest gangbare configuratie (punt 3.6.2) en bij elke bedieningspost een plaatje met de toegestane werklast per configuratie (punt 4.3.3). Aanduiding, serie of type, bouwjaar en serienummer staan nu in artikel 10 lid 5. Nieuw is dat de fabrikant naast naam en postadres ook een website, e-mailadres of andere digitale contactgegevens op de machine vermeldt (artikel 10 lid 6).

Heftrucks die vóór 20 januari 2027 volgens de Machinerichtlijn in de handel zijn gebracht, mogen verder op de markt worden aangeboden (artikel 52). Meer in de nieuwe Machineverordening.

Stappenplan: zo leest u het lastdiagram

1. Zoek op het plaatje de configuratie die bij uw machine hoort: mast, banden en aanbouwdeel.
2. Bepaal het gewicht van de zwaarste last, inclusief pallet of drager.
3. Bepaal het lastzwaartepunt. Bij een gelijkmatig verdeelde last van 1.200 mm diep die tegen de vorkrug staat, ligt het zwaartepunt op 600 mm.
4. Neem de hoogste hefhoogte waarop u die last oppakt of neerzet.
5. Lees de toegelaten last af bij die hefhoogte en dat lastzwaartepunt.
6. Is uw last zwaarder dan de afgelezen waarde, of staat uw combinatie er niet op? Hef dan niet en vraag de leverancier om een passende configuratie of een aangepast lastdiagram.

Advies over capaciteit en configuratie

Twijfelt u welke mast, banden of welk aanbouwdeel past bij uw lasten en hefhoogtes? Als officiële Hyundai-importeur denken wij mee over de uitvoering en de bijbehorende capaciteit. Bel 0168 467 467 of vraag een offerte aan; u ontvangt binnen 24 uur een voorstel.