Heftruckstoel: vering, gordel, stoelschakelaar en instellen

Waarom de stoel ertoe doet: trillingen, houding en zicht

De Machinerichtlijn (2006/42/EG) stelt eisen aan de zitplaats van een machine. Als de bediener tijdens het werk zit, moet de machine een zitplaats hebben die een stabiele positie biedt; de zitplaats en de afstand tussen de zitplaats en de bedieningsorganen moeten aan de bediener kunnen worden aangepast. Is de machine aan trillingen onderhevig, dan moet de zitplaats zo zijn ontworpen en gebouwd dat het doorgeven van trillingen aan de bediener zoveel als redelijkerwijs mogelijk is wordt beperkt, en de verankering moet tegen alle mogelijke belastingen bestand zijn (bijlage I, punt 1.1.8). Het zicht vanaf de bestuurdersplaats moet zo zijn dat de bestuurder de machine veilig kan laten werken (punt 3.2.1), en bedieningsorganen moeten zo zijn geplaatst dat de bediening veilig, zonder aarzeling of tijdverlies kan gebeuren (punt 1.2.2). Dit is een samenvatting; de tekst van de richtlijn is leidend.

Bij een heftruckstoel gaat het daarom om drie dingen:

• Trillingen. Lichaamstrillingen komen via het zitvlak binnen; de stoel is de laatste schakel tussen vloer, banden en de rug van de bestuurder. Het Arboportaal noemt als maatregelen: onderhoud de bestuurdersstoel regelmatig, vervang die zo nodig en stel de vering van de stoel goed in. De Britse arbeidsinspectie HSE adviseert werkgevers bij de aanschaf te letten op de keuze van de stoel, met inbegrip van geveerde stoelen, en bij het onderhoud van het voertuig ook de stoelen en de vering mee te nemen. Welke grenswaarden gelden en wat verder helpt, leest u in trillingen op de heftruck.
• Houding en bereik. De HSE adviseert bestuurders de stoel zo in te stellen dat die de onderrug steunt en dat zij de bediening kunnen gebruiken zonder te strekken, te draaien of te leunen. Een arbocatalogus voor machinisten (sector loonwerk) voegt toe: controleer of knoppen en hendels op een goede hoogte en afstand zitten en of er genoeg ruimte is voor voeten en benen.
• Zicht. Bij de 25/30/35BE-X heeft Hyundai de stoelhoogte vergroot om het zicht te verbeteren, en de afstand tussen stoel en hoofdbeschermer met ongeveer 40 mm. Het VDI 2198-typeblad geeft de stoelhoogte op regel 4.8 (h7): van 960 mm bij de reachtruck 16BRJ-9B tot 2.150 mm bij de 250D-9V en 300D-9VC.

Mechanische vering of luchtvering

Hyundai noemt in vrijwel alle brochures een stoel van Grammer. Grammer AG uit Ursensollen (Duitsland) is een stoelfabrikant en geen heftruckmerk: het bedrijf maakt bestuurders- en passagiersstoelen voor landbouw- en bouwmachines, heftrucks, vrachtwagens, bussen en treinen. Grammer bouwt zijn compacte heftruckstoelen met twee soorten vering:

• Mechanische vering. Grammer omschrijft de MSG65-serie als een zeer lage mechanische vering met een veerweg tot 60 of 80 mm. De bestuurder stelt de vering met de hand in op het lichaamsgewicht; het instelbereik loopt volgens Grammer van 100 tot 375 pond, omgerekend ongeveer 45 tot 170 kg.
• Luchtvering. De MSG75-serie heeft een lage luchtvering met een compressor op 12 of 24 volt en een veerweg tot 60, 80 of 110 mm, eveneens tot 170 kg. Bij de uitvoering MSG75E stelt de stoel het gewicht automatisch in zodra de bestuurder gaat zitten; bij een wisseling van bestuurder past de stoel zich tijdens het rijden aan, van 45 tot 170 kg. Dat een lege luchtgeveerde stoel inzakt, is volgens de handleiding geen storing.

Grammer noemt verder een laagfrequente vering tegen schokken en een optionele voor-achterisolator tegen horizontale trillingen. Volgens de fabrikant worden deze stoelen vooral in tegengewichtheftrucks en reachtrucks gemonteerd en voldoen ze aan de trillingsklassen IT 1 en 2 van DIN EN 13490.

Bron: Grammer (productpagina’s MSG65 en MSG75, handleiding MSG75E van 11/2019) en de Hyundai-brochures. Welk Grammer-type Hyundai per serie monteert, staat niet in de brochures.

De testnorm EN 13490. Hoe goed een stoelvering trillingen dempt, wordt gemeten volgens de Europese norm EN 13490. Volgens de openbare samenvatting beschrijft die norm een laboratoriummethode, in overeenstemming met EN 30326-1, om te meten hoe doeltreffend de stoelvering de verticale lichaamstrillingen tussen 1 en 20 Hz vermindert. Ze geldt voor stoelen op industriële trucks volgens ISO 5053, ongeacht aandrijving, uitrusting, hefmechanisme of banden, en ook voor stoelen op verreikers en lage orderverzameltrucks; de norm ondersteunt de Machinerichtlijn. Het is een typetest in het laboratorium: ze zegt niets over de dagelijkse blootstelling van een bestuurder op uw vloer.

Gordel, gordelschakelaar en stoelschakelaar (OPSS)

Veel veiligheidsfuncties van een heftruck beginnen in de stoel. De Machinerichtlijn vraagt een vasthoudsysteem op de zitplaats als bedieners bij kantelen tussen machine en grond geplet kunnen worden; dat systeem mag de handelingen bij het werk en de bewegingen door de vering van de zitplaats niet belemmeren (bijlage I, punt 3.2.2).

• Gordel. Bij Hyundai hoort een oranje veiligheidsgordel standaard bij de stoel van onder meer de D-9V, D-9VB, DE-9V, L-7M, L-9A, 40/45/50L-9, LE-7U, BE-X, de zware diesels vanaf de 70D-9V en de reachtruck BRJ-9. De D-9V heeft volgens de specificaties een gordel met oprolautomaat, de D-9VB een gordel met ELR-mechanisme. Een oprolautomaat bergt de gordel op een veerbelaste rol op; een ELR (emergency locking retractor) laat de bestuurder vrij bewegen en blokkeert alleen bij een plotselinge ruk aan de gordel of een plotselinge beweging van het voertuig (Wikipedia). Of de gordel verplicht is en wat u doet als de heftruck kantelt, staat in is een gordel op de heftruck verplicht.
• Gordelschakelaar (gespschakelaar). Een schakelaar in de gesp meldt of de gordel vastzit. Hyundai gebruikt dat signaal voor de gordelblokkering: bij de D-9V blijven rijden en heffen beperkt tot de bestuurder zit en de gordel vast is; verlaat de bestuurder de stoel 2 seconden of is de gordel 5 seconden los, dan treedt de beperking opnieuw in. De gordelblokkering is standaard bij onder meer de LE-7U en de diesels vanaf de 70D-9V, en een optie bij onder meer de D-9V, D-9VB, 40/45/50L-9 en 15/18/20BT-9U.
• Stoelschakelaar (OPSS). Het Operator Presence Sensing System merkt dat de stoel leeg is en blokkeert dan de rij-, hef- en kantelfunctie, aldus de Hyundai-brochures; bij de B-X geldt dat ook als een hendel of pedaal al bediend wordt. In de uitrustingslijst van de BE-X staan twee varianten: OPSS alleen rijden en OPSS rijden en mast. Bij de B-X en de DE-9V gaat bovendien de parkeerrem erop zodra de bestuurder de stoel verlaat. De brochures noemen OPSS bij alle heftruckseries in de tabel hieronder; alleen bij de reachtruck BRJ-9 komt het niet voor.

Grammer waarschuwt in de handleiding van de MSG75E: controleer de schakelaars in de stoel vóór gebruik op een goede werking en rijd niet met het voertuig als een schakelaar niet goed werkt. Leg geen lasten op een stoel met schakelaar, want dan kan het voertuig uit zichzelf gaan rijden; neemt u tijdens het rijden het gewicht van de stoel, dan stopt het voertuig. Meer beveiligingen rond de bestuurdersplaats staan in veiligheidsopties voor een elektrische heftruck.

Armleuningen, rugleuning, verwarming en draaibare stoel

Boven op de vering bepalen deze onderdelen het comfort. Wat de Hyundai-brochures per serie als standaard of optie noemen, staat in de tabel in de volgende paragraaf.

• Armleuningen. Armsteunen links en rechts horen standaard bij de stoel van onder meer de 16/20BE-X, D-9V, DE-9V, L-7M, L-9A, LE-7U en de zware diesels; bij de B-X, D-9VB en 40/45/50L-9 zijn ze een optie. Bij fingertip-bediening zit de bediening in de armsteun; die is bij de 25/30/35BH-9 en de 40/45/50B-9 omhoog, omlaag, naar voren en naar achteren verstelbaar. Grammer levert armleuningen verstelbaar of opklapbaar.
• Rugleuning en lendensteun. De hoek van de rugleuning is verstelbaar; bij de 9-serie noemt Hyundai vering, armsteunen en rugleuning verstelbaar. Een hoge of lange rugleuning is een optie bij de B-X, de D-9V en de L-9A en standaard bij de diesels vanaf de 70D-9V (stoel met hoge rug). Grammer biedt een in hoogte verstelbare rugleuningverlenging (13 standen bij de MSG65 en MSG75) en een verstelbare lendensteun; op de MSG75E regelt u de welving boven en onder in de rugleuning met twee schakelaars.
• Zitting en bekleding. Hyundai noemt bij de 16/20BE-X een verstelbaar zitkussen dat op het gewicht van de bestuurder wordt afgestemd en bij de D-9V een breder zitkussen. De bekleding is kunstleer (vinyl); bij de B-X is stof een optie, bij de reachtruck BRJ-9 is stof standaard en een Grammer-stoel in pvc of stof een optie. Bij de zware diesels is een lederen zitting een optie. Bij sommige Grammer-stoelen zijn ook de zitdiepte en de hoek van de zitting verstelbaar.
• Stoelverwarming. Een optie bij vrijwel alle series, van de 40/45/50B-9 tot de 300D-9VC. De verwarming zit in de stoel en staat los van een cabineverwarming; de elektrische aansluiting op het voertuig moet volgens Grammer door bevoegd vakpersoneel gebeuren. Grammer kent op sommige stoelen ook stoelventilatie, die het zitvlak droog houdt.
• Draaibare stoel en luchtvering. Bij de 60/70/80/90B-X, 80B-XL, 100/120B-X en de diesels vanaf de 70D-9V zijn luchtvering en een draaibare stoel een optie. De stoel draait volgens Hyundai 20 graden naar rechts en 10 graden naar links, wat achteruitrijden en op- en afstappen makkelijker maakt. De arbocatalogus voor machinisten noemt een (deels) draaibare stoel als middel tegen gedraaid zitten bij zijwaarts werken.

Stoel per Hyundai-serie volgens de brochures

Bron: Hyundai-brochures en technische specificaties (zie de bronnenlijst); standaard of optie gelezen uit de uitrustingslijsten. Volgens Hyundai kan de standaard- en optionele uitrusting per land verschillen; vraag de actuele uitvoering op bij uw offerte.

Bij staande magazijntrucks is er geen stoel maar een platform: de Warehouse-brochure noemt een veersysteem onder het bestuurdersplatform van de 20/25EPR-X, een zwevend, inklapbaar platform bij de 16/20ESR-X en een zwevend platform met rubberen kussens en een gebogen rugsteun bij de orderpicker 25EO-X en de trekkers 30ET-X en 50ET-X. Stoel, cabine en opties kiest u bij het samenstellen van een nieuwe heftruck.

Zo stelt de bestuurder de stoel in

Grammer schrijft dat een goed werkende en persoonlijk ingestelde stoel essentieel is voor de gezondheid, en dat een verkeerd ingestelde stoel minder bewegingsruimte heeft. Stel de stoel in bij stilstand, nooit tijdens het rijden, en controleer vóór het wegrijden of elke instelling goed vergrendeld is (handleiding MSG75E). De HSE noemt lang rijden in een slecht ingestelde stoel een oorzaak die rugpijn verergert.

1. Gewicht. Stel de stoel vóór gebruik en bij elke wisseling van bestuurder in op het lichaamsgewicht (Grammer). Bij een mechanische vering doet u dat met de hendel of knop van de gewichtsinstelling; een luchtgeveerde Grammer-stoel doet het automatisch zodra u zit. Klopt de instelling, dan slaat de vering niet door naar boven of beneden.
2. Afstand. Til de vergrendelhendel van de lengteverstelling op, schuif de stoel en laat de hendel hoorbaar vastklikken; daarna mag de stoel niet meer kunnen verschuiven. Pak de hendel alleen bij de greep vast, niet met been of kuit (Grammer).
3. Hoogte. Heeft de stoel een hoogteverstelling, stel die dan zo in dat u goed zicht hebt en de pedalen zonder strekken bereikt (Grammer, HSE).
4. Rugleuning en lendensteun. Ontgrendel de rugleuning met de hendel zonder ertegen te duwen, kies de hoek en vergrendel weer. Stel de lendensteun zo in dat de stoel de onderrug steunt (HSE).
5. Armleuningen en gordel. Zet verstelbare armleuningen op hoogte en doe de gordel om voordat u wegrijdt (Grammer).
6. Controle. Kunt u sturen, de hendels en pedalen bedienen en rondom kijken zonder te strekken, te draaien of te leunen? Zo niet, stel bij (HSE). Voorkom scheef zitten, bijvoorbeeld door een portemonnee in de achterzak, en meld een stoel die niet goed in te stellen is aan de leidinggevende (arbocatalogus). Wissel tijdens lange diensten af en toe van houding (Grammer) en vermijd onderuitgezakt of gedraaid zitten (HSE).

Slijtage: zitting, hoes, vering en schakelaar vervangen

Een stoel is een slijtdeel. Grammer noemt rollen, schokdempers en de bevestiging als onderdelen die van tijd tot tijd gecontroleerd moeten worden, en wil dat de functiecontrole van de stoel minstens zo vaak gebeurt als het onderhoud van het voertuig. Controleer ook de bevestigingsbouten regelmatig: een stoel die wiebelt, wijst op losse bouten of een andere fout.

Bron: Grammer, handleiding MSG75E (veiligheidsinstructies en onderhoud) en reparatie-instructies; Arbeidsomstandighedenwet artikel 11.

Repareren of vervangen? Grammer laat een stoel alleen door vakpersoneel monteren, onderhouden en repareren en waarschuwt dat onderdelen die niet origineel zijn de geteste veiligheid kunnen aantasten. Een gordel mag alleen met goedkeuring van de voertuigfabrikant op de stoel worden gemonteerd, omdat die de belasting op de stoelbevestiging vergroot. Een losse stoelhoes komt in onze bronnen niet voor; kiest u er een, controleer dan of gordel, gespschakelaar en de hendels van de stoel vrij blijven en of de stoelschakelaar nog werkt.

Onderdelen voor de stoel van een Hyundai-heftruck, van zitting tot stoelschakelaar, zijn via de importeur aan te vragen. Neem de stoel, de gordel en de stoelschakelaar mee in de dagelijkse controle en in het periodiek onderhoud; zie ook hoe vaak een heftruck onderhoud nodig heeft.

Twijfelt u welke stoel en opties bij uw werk passen? Als officiële Hyundai-importeur adviseren wij over de uitvoering. Bel 0168 467 467 of neem contact op; op werkdagen reageren wij binnen 24 uur.