Hydrauliekolie voor de heftruck: welke olie, peil controleren, ontluchten en lekkage

Wat de hydrauliek van een heftruck doet

Een heftruck heft, kantelt en stuurt met olie onder druk. Een pomp stuurt de olie via het regelventiel naar de cilinders. De hefcilinders drijven de mast aan, direct of via kettingen; de kantelcilinders zitten tussen chassis en mast en kantelen de mast voor- of achterover, zodat de last beter op de vorken ligt (Wikipedia). Ook een sideshift en een vorkversteller zijn hydraulische aanbouwdelen. Bij de DE-9V noemt Hyundai hydraulische stuurbekrachtiging, bij de B-9U en de 60B-X tot en met 90B-X elektrohydraulische stuurbekrachtiging (EHPS). Hoe de rest van de truck werkt, leest u in hoe werkt een heftruck.

U bedient de hydrauliek met hendels die de ventielen rechtstreeks bedienen, of met elektrisch bediende vingertophendels (Wikipedia); Hyundai noemt fingertipbediening bij de B-X en de zware dieselseries. Het regelventiel heet in de brochures MCV en heeft 2 tot 5 spoelen; voor aanbouwdelen noemen de brochures een MCV met meer spoelen en ‘aangesloten leidingwerk’ voor de mast. Het typeblad geeft op regel 8.2 (bij de B-X, DE-9V en LE-7U regel 10.1) de bedrijfsdruk: ongeveer 190 tot 250 bar voor het systeem en meestal 130 tot 160 bar voor aanbouwdelen, en op regel 8.3 het olievolume voor aanbouwdelen, van 24 l/min bij de 16BE-X tot 170 l/min bij de 100B-X. Meer daarover staat bij aanbouwapparatuur.

De olie brengt niet alleen kracht over. Volgens Danfoss bepaalt de viscositeit de smering en de dikte van de oliefilm in pomp en ventielen, en de olie voert warmte af: bij de 100B-X en 120B-X noemt Hyundai een koelsysteem dat de temperatuur van aandrijfas- en hydrauliekolie binnen het juiste bereik houdt. De diesels vanaf de 70D-9V en de D-9VB hebben lastafhankelijke hydrauliek, met een pomp met variabele opbrengst en een bijpassend ventiel, volgens Hyundai voor een lager brandstofverbruik.

Welke hydrauliekolie: ISO VG, HLP of HM en de temperatuur

Viscositeitsklasse

ISO 3448 legt een indeling in viscositeitsklassen vast voor industriële smeermiddelen, waaronder hydraulische vloeistoffen; de kinematische viscositeit wordt gemeten volgens ISO 3104 (NEN). Het getal achter VG is die viscositeit bij 40 °C in mm²/s: een VG 46-olie zit tussen 41,4 en 50,6 mm²/s, 10% onder en boven de 46 (Wikipedia). De meest gebruikte klassen zijn VG 32, 46 en 68; VG 15 en 22 komen minder voor (Wikipedia).

Type olie

Naast de klasse telt het type. Een HL-olie heeft toevoegingen tegen roest en veroudering; HLP heeft daarbovenop toevoegingen tegen slijtage bij hoge druk, en HV een beter viscositeitsgedrag bij wisselende temperaturen (Wikipedia). DIN 51524-2 beschrijft HLP-oliën voor hydrostatische installaties met hoge thermische belasting, kans op water en corrosie, en pompen die slijtagebeschermende toevoegingen nodig hebben. De internationale tegenhanger is ISO 11158, die eisen stelt aan nieuwe minerale hydrauliekolie in de categorieën HH, HL, HM, HV en HG; Danfoss zet DIN 51524-2 HLP naast ISO 11158 HM en DIN 51524-3 HVLP naast ISO 11158 HV. Een productdatablad van een oliefabrikant laat zien wat zo’n olie doet: een VG 46 HLP/HM-olie met 44,7 mm²/s bij 40 °C, 6,9 mm²/s bij 100 °C, viscositeitsindex 110 en een stolpunt van −36 °C.

Waarom VG 15 voor kou en VG 68 voor warmte

Olie wordt dunner naarmate die warmer wordt; de viscositeitsindex zegt hoe sterk (Wikipedia). Danfoss adviseert de olie onder normale omstandigheden tussen 30 en 60 °C te houden: te dunne olie geeft slijtage door gebrek aan smering en meer inwendige lekkage, te dikke olie stroomt moeizaam door filter en leidingen. Daarom noemt Hyundai VG 15 of VG 32 voor koude gebieden en VG 68 voor tropische gebieden. Werkt uw truck in een vrieshuis, lees dan ook heftruck in koelcel of vrieshuis.

Wat de Hyundai-brochures per serie noemen

Bron: Hyundai-brochures (uitrustingslijsten en typeblad regel 8.2 en 8.3, bij de B-X, DE-9V en LE-7U regel 10.1 en 10.2); pdf’s in de bronnenlijst. ‘Standaard’ staat er alleen als de brochure dat zegt. Van de 16B-9, B-9U, BH-9, 40B-9, L-7M, de reachtruck BRJ-9 en de magazijntrucks noemt de brochure geen oliesoort: raadpleeg het handboek.

Andere oliën in de truck. Een diesel- of LPG-heftruck heeft daarnaast motorolie, transmissieolie en aandrijfasolie, elk met een eigen voorschrift in het handboek. De brochures noemen bijvoorbeeld 4 liter transmissieolie bij de D-9VB, een transmissieoliepeil dat bij de L-7A zonder demontage te controleren is, en bij de D-9V natte schijfremmen die in de aandrijfasolie draaien. Remolie is weer een andere vloeistof; zie remsysteem heftruck. Vul nooit de ene olie bij met de andere.

Peil controleren en bijvullen

De Amerikaanse arbeidsinspectie OSHA wil dat een heftruck minstens dagelijks vóór gebruik wordt nagekeken, te beginnen met een visuele controle met het contact uit: vloeistofpeilen (olie, koelwater, hydrauliekolie) en lekkage of scheuren, ook aan hydrauliekslangen en hefkettingen. Een truck met een gebrek gaat direct buiten gebruik en het gebrek wordt vastgelegd en gemeld. De volledige lijst staat bij dagelijkse controle heftruck.

Zo controleert u het hydrauliekoliepeil:

1. Zet de truck op een vlakke, horizontale vloer en laat de mast helemaal zakken. Staat de mast omhoog, dan zit veel olie in de cilinders en leest u in de tank te laag af (Fork Lift Training UK).
2. Zoek de tank: een aparte hydrauliektank of een deel van het chassis. Bij veel heftrucks zit de peilstok aan de vuldop.
3. Lees af tegen de markering van de fabrikant. Of de mast daarbij rechtop moet staan en of de olie koud of op bedrijfstemperatuur hoort te zijn, staat in het handboek.
4. Vul alleen bij als u zeker weet dat u de juiste olie hebt, en laat geen vuil in de tank komen: ook microscopisch kleine deeltjes kunnen het systeem ernstig beschadigen.

Mengen van oliën is volgens Danfoss niet toegestaan, omdat verschillende additiefpakketten elkaar kunnen tegenwerken; is mengen onvermijdelijk, dan is goedkeuring van de oliefabrikant nodig. Een dalend peil is zelf een storing: corrigeer het peil en zoek uit waarom het daalde (Quaker Houghton); in de storingsgids van Valmet staat bij een laag oliepeil eerst ‘oorzaak van de daling vinden’ en pas dan ‘schone olie bijvullen’. Een handpalletwagen heeft een eigen kleine olievoorraad met een eigen voorschrift; zie palletwagen gaat niet omhoog.

Schone olie: vuil, water en verversen

Volgens Danfoss is de reinheid van de olie een van de belangrijkste voorwaarden voor een goed werkend hydraulisch systeem: vaste deeltjes kunnen zuigers laten vastlopen en ventielen blokkeren, en niet elk onderdeel verdraagt evenveel vuil. Filters vangen die deeltjes op; bij de zware Hyundai-diesels zijn de filters volgens de brochures vanaf maaiveldhoogte bereikbaar. Vuil komt vooral binnen bij bijvullen en reparaties; werk daarom schoon.

Water. Water komt in de olie door condens, regenwater of een lekkende koeler (Danfoss). Het gevolg: corrosie, cavitatie door waterdamp, schuimvorming, verstopte filters, oxidatie van de olie, uitputting van additieven en uiteindelijk slijtage of uitval. Opgeloste waterdamp is minder schadelijk dan vrij water; als rond de 200 tot 500 ppm, afhankelijk van de olie, noemt Danfoss voor HLP-olie een kritische grens, als ruwe richtwaarde. Zodra de olie meer water bevat dan zij kan oplossen, wordt zij troebel of melkachtig en scheidt het overschot zich af naar de bodem van de tank (Noria, Machinery Lubrication). Melkachtige olie is dus geen schoonheidsfout: laat de bron opsporen en het systeem aftappen, spoelen en opnieuw vullen (Valmet).

Verversen. Het interval staat in het handboek van uw heftruck; hoge temperaturen en drukken versnellen de veroudering, zodat eerder verversen nodig kan zijn (Danfoss). Danfoss adviseert tussen twee beurten een oliemonster te laten analyseren door de oliefabrikant of een laboratorium. Gebruik bij het verversen de voorgeschreven, gefilterde olie en noteer het in het onderhoudsboek dat bij het arbeidsmiddel hoort (Arbobesluit artikel 7.5, lid 4).

Lucht in het systeem en ontluchten

Lucht is volgens Danfoss een verontreiniging. Lucht maakt de olie samendrukbaar, zodat het systeem sponzig en traag reageert, kracht verliest, warmer wordt, meer lawaai maakt en slechter smeert. Belletjes die onder druk inklappen, geven cavitatie en vreten materiaal weg. Minerale olie kan bij atmosferische druk tot 9 volumeprocent lucht opgelost bevatten; zakt de druk snel, dan komt die lucht als belletjes vrij.

Lucht komt meestal binnen aan de zuigzijde: via koppelingen of afdichtingen die niet dicht zijn (Danfoss), bij een te laag oliepeil, door een wervel in de tank, door een retourleiding die boven het olieniveau spettert, of doordat na onderhoud niet goed is gevuld en ontlucht (Quaker Houghton). U merkt het aan schuim in de tank, sponzig of schokkerig heffen, een trage reactie en een jankende of ratelende pomp. Een mast die onder last zakt, komt meestal niet door lucht; zie de storingstabel.

Ontluchten, in het algemeen. Een installatievoorschrift voor hydraulische cilinders (Cicrosa) beschrijft het zo: vul het systeem met de door de fabrikant voorgeschreven, schone olie, beweeg de cilinder langzaam enkele keren in beide richtingen om de lucht eruit te drijven, en houd intussen het peil in de tank in de gaten en vul bij. Bij een heftruck betekent dat zonder last heffen, dalen en kantelen over de volle slag, op de manier die het handboek voorschrijft. Blijft het schuimen of sponzig heffen, dan zit er ergens een lek aan de zuigzijde, bijvoorbeeld bij een koppeling of de pompasafdichting (Valmet); dat is werk voor de monteur.

Open zelf geen koppelingen of ontluchtingspunten onder druk: onderhoud aan een arbeidsmiddel gebeurt alleen als het is uitgeschakeld en drukloos gemaakt (Arbobesluit artikel 7.5, lid 2), en ga nooit onder geheven vorken of een bewegende cilinder staan (Cicrosa). Hoe u een mast borgt en wat er aan slangen en cilinders slijt, staat in heftruck mast: onderdelen en onderhoud.

Lekkage: olie onder de truck, natte cilinders en slangen

Een olieplas onder de truck, een vochtige cilinderstang, een natte slang of een peil dat telkens zakt: dat zijn de signalen. De checklists van OSHA en van de Arizona State University noemen bij de dagelijkse controle hef- en kantelcilinders (schade, lekkende olie), slangen en koppelingen (slijtage, knikken) en lekkage of scheuren. Wat u dan doet:

• Buiten gebruik. Een truck met een gebrek wordt niet gereden en gaat direct uit dienst; leg het gebrek vast en meld het (OSHA).
• Nooit met de hand zoeken. Hyundai-heftrucks werken met ongeveer 190 tot 250 bar. Een straal olie onder druk kan de huid doorboren; volgens de Britse arbeidsinspectie HSE mogelijk al vanaf 7 bar. Bij zo’n injectieletsel is direct medische behandeling nodig: de pijn wordt pas na vier tot zes uur hevig, terwijl de schade doorgaat. Hoe u een lek wel opspoort, staat in het mastartikel.
• Repareren is vakwerk. Onderhoud en reparatie gebeuren alleen aan een uitgeschakeld en drukloos gemaakt arbeidsmiddel (Arbobesluit artikel 7.5, lid 2), door werknemers met de nodige deskundigheid (artikel 7.6). Een zakkende mast moet eerst omlaag of geborgd zijn.
• Vloer schoonmaken. Vloeren van arbeidsplaatsen horen zo veel mogelijk vast, stabiel en stroef te zijn (Arbobesluit artikel 3.11, lid 1). Ruim gemorste producten onmiddellijk op met een geschikte methode, zet waarschuwingssignalen waar de vloer nat is en zorg voor een alternatieve route (EU-OSHA). Gebruikt absorptiemateriaal en poetsdoeken met olie zijn gevaarlijk afval, Eural 15 02 02*.

Dit is een samenvatting; de wettekst is leidend. Bij de palletwagens EP-XB noemt Hyundai een hefcircuit zonder slangen of leidingen, wat volgens de brochure problemen met lekkende afdichtingen beperkt.

Storingstabel: symptoom, oorzaak en wat u doet

De tabel bundelt de storingsgidsen van Valmet, Muncie Power Products, Quaker Houghton en Danfoss en de artikelen van Fluid Power World en Machinery Lubrication. Wat u ‘laat’ doen, is werk voor een deskundige monteur.

Bron: Valmet (storingstabellen, 2016), Muncie Power Products TRG08-01, Quaker Houghton (2026), Danfoss 520L0463, Fluid Power World (2015), Machinery Lubrication en Power & Motion (Brendan Casey). Danfoss noemt 30 tot 60 °C als normaal bereik voor de olietemperatuur.

Over de zakkende mast: volgens Brendan Casey zoekt men de oorzaak te snel bij de zuigerafdichting van de cilinder. Bij geblokkeerde poorten gelijkt de druk aan beide kanten van de zuiger zich uit en ontstaat een hydraulische vergrendeling; zakt de cilinder dan toch, dan zit het lek in het regelventiel, een lastregelventiel of de stangafdichting. Welke het is, meet een monteur met een manometer.

Afgewerkte olie afvoeren en advies

Gebruikte hydrauliekolie is afgewerkte olie: ‘elke soort minerale of synthetische smeerolie of industriële olie die ongeschikt is geworden voor het gebruik waarvoor zij oorspronkelijk bestemd was’, waaronder uitdrukkelijk hydraulische oliën (Besluit inzamelen afvalstoffen, artikel 1). In de Europese afvalstoffenlijst (Eural) staat niet-gechloreerde minerale hydraulische olie onder code 13 01 10*; het sterretje betekent gevaarlijk afval. Motor-, transmissie- en smeerolie vallen onder 13 02. Zo voert u het af:

• Alleen aan een bevoegde partij. U mag zich van bedrijfsafval en gevaarlijk afval alleen ontdoen door afgifte aan iemand die bevoegd is het in te zamelen of te verwerken (Wet milieubeheer, artikel 10.37). Inzamelaars en vervoerders staan op de landelijke VIHB-lijst van de NIWO; voor het inzamelen van afgewerkte olie en klein gevaarlijk afval is bovendien een inzamelvergunning nodig (Besluit inzamelen afvalstoffen, artikel 9). Een lijst van vergunninghouders staat op de site van de ILT (Rijkswaterstaat, afvalcirculair.nl).
• Begeleidingsbrief en registratie. Bij ieder transport van afval hoort een begeleidingsbrief (LMA). Als ontdoener registreert u datum, naam en adres van de ontvanger, benaming en hoeveelheid, en plaats en wijze van afgifte (Wet milieubeheer, artikel 10.38).
• Kleine hoeveelheden. Afgewerkte olie in verpakking, tot 200 liter per afgifte, geldt onder voorwaarden als klein gevaarlijk afval (Besluit inzamelen afvalstoffen, artikel 1). Ook oliefilters (16 01 07*) en met olie verontreinigd absorptiemateriaal (15 02 02*) zijn gevaarlijk afval.
• Beleid. Het Circulair Materialenplan, de opvolger van het Landelijk Afvalbeheerplan, beschrijft de vergunningplicht voor het inzamelen van afgewerkte olie. Volgens Danfoss nemen veel oliefabrikanten gebruikte olie vrijwillig terug; vraag ernaar bij uw leverancier.

Dit is een samenvatting; de wettekst is leidend. Twijfelt u welke olie in uw Hyundai hoort of wat het handboek over peil en interval zegt? Als officiële Hyundai-importeur helpen wij u op weg: bel 0168 467 467 (maandag tot en met vrijdag, 8:00 tot 17:00) of gebruik het contactformulier; op werkdagen reageren wij binnen 24 uur.