Aanbouwapparatuur voor de heftruck: soorten, restcapaciteit en regels

Welke aanbouwdelen zijn er?

Hieronder staan de meest gebruikte aanbouwdelen, met per type een link naar de pagina met meer uitleg.

Een zijverschuiver of vorkversteller kan bij veel Hyundai-series af fabriek worden meebesteld. Volgens de brochures zijn bij de 25–35BE-X een ingehaakt vorkenbord met geïntegreerde zijverschuiver (eventueel met vorkversteller) en een inhaakbare zijverschuiver als optie leverbaar. De 25–35B-9U heeft een geïntegreerde zijschuiver en een geïntegreerde vorkpositioneerder als opties.

Het effect op de restcapaciteit

Een tegengewichtheftruck werkt als een wip met de vooras als draaipunt. Het contragewicht houdt de truck in balans tegen het lastmoment: het gewicht van de last maal de afstand tot de vooras. De capaciteit op het typeplaatje geldt daarom bij één bepaald lastzwaartepunt, bijvoorbeeld 2.500 kg op 500 mm.

Een aanbouwdeel doet twee dingen: het brengt eigen gewicht vóór de vooras en het schuift de last naar voren. Beide vergroten het lastmoment, dus blijft er minder capaciteit over voor de last zelf. De Amerikaanse arbeidsveiligheidsdienst OSHA beschrijft hetzelfde principe: de truck blijft stabiel zolang zijn eigen moment groter is dan het lastmoment, met de voorwielen als kantelpunt.

Rekenvoorbeeld (vereenvoudigd)

Uitgangspunt is de Hyundai 25DE-9V: 2.500 kg bij een lastzwaartepunt van 500 mm, met 468 mm tussen het midden van de vooras en de vork (specificatietabel). De getallen voor het aanbouwdeel zijn aangenomen en dienen alleen als voorbeeld.

1. Toegestaan lastmoment zonder aanbouwdeel: 2.500 kg × (468 + 500) mm = 2.420.000 kg·mm.
2. Aangenomen aanbouwdeel: 300 kg eigen gewicht, met het zwaartepunt 100 mm vóór de vork; de last komt daardoor 100 mm verder naar voren.
3. Moment van het aanbouwdeel: 300 kg × (468 + 100) mm = 170.400 kg·mm.
4. Over voor de last: 2.420.000 − 170.400 = 2.249.600 kg·mm.
5. Arm van de last: 468 + 500 + 100 = 1.068 mm. Toelaatbare last: 2.249.600 ÷ 1.068 ≈ 2.106 kg.

In dit voorbeeld daalt de capaciteit van 2.500 naar ongeveer 2.100 kg, zo’n 16% minder. Een zwaarder aanbouwdeel, of een dat de last verder naar voren brengt, kost meer.

Dit is een vereenvoudigde momentberekening. De werkelijke restcapaciteit hangt ook af van de hefhoogte: in de masttabellen van de brochures daalt de capaciteit bij hogere masten. Verder spelen de zijdelingse stabiliteit en de sterkte van mast, vorkenbord en hydrauliek mee. De geldende waarde bepaalt de fabrikant of leverancier; die hoort op de lastaanduiding van de truck. Meer uitleg vindt u in restcapaciteit berekenen.

Vorkbordklassen volgens ISO 2328

Vorken en de meeste aanbouwdelen hangen aan het vorkenbord. De norm ISO 2328:2011 legt de aansluitmaten van vorkenborden en inhaakvorken vast, zodat vorken en aanbouwdelen uitwisselbaar zijn. De norm geldt voor heftrucks tot en met 10.999 kg nominale capaciteit en deelt vorkenborden in klassen in naar de capaciteit van de truck. Daarnaast onderscheidt de norm type A en type B, afhankelijk van de positie van de onderste haak.

Controleer bij elk aanbouwdeel of klasse en type overeenkomen met het vorkenbord van uw truck. Zwaardere trucks gebruiken vaak een ander systeem: de specificatietabel van de 120/130/160D-9V noemt penmontage, en de B-X-brochures noemen voor zijverschuiver en vorkversteller ook een uitvoering met as (pen). Voor verlengvorken en telescopische vorken bestaat een aparte norm: ISO 13284, waarvan in 2026 een nieuwe editie verscheen.

Extra hydraulische functies (3e en 4e functie)

Een heftruck gebruikt zijn hydrauliek standaard voor heffen en kantelen. Elk aanbouwdeel dat zelf beweegt, zoals schuiven, klemmen, draaien of kantelen, heeft een extra hydraulische functie nodig: een extra spoel in het hoofdregelventiel (MCV) en leidingwerk langs de mast.

• 3e functie: één extra beweging, bijvoorbeeld de sideshift.
• 4e functie: twee extra bewegingen, bijvoorbeeld sideshift plus vorkversteller, of klemmen plus draaien.

Volgens de brochures is bij de BE-X een MCV met drie spoelen standaard, en zijn twee of vier spoelen en het leidingwerk opties. Bij de B-9, B-9U, BT-9U en 40–50B-9 is drie spoelen standaard en vier spoelen een optie. De B-X-brochures noemen, afhankelijk van het model, ventielen met drie tot vijf spoelen.

Let ook op druk en oliedebiet. De specificatietabellen vermelden de werkdruk en het oliedebiet voor hulpstukken, bijvoorbeeld:

Het aanbouwdeel moet met die waarden kunnen werken. De leverancier van het aanbouwdeel geeft aan welke druk en welk debiet het nodig heeft.

Lastaanduiding, keuring en CE na montage

Na montage verandert de toegestane last, en dat moet de bestuurder kunnen zien. Het Arbobesluit (artikel 7.18, lid 1) eist dat een hijs- of hefwerktuig op of bij de bedieningsplaats een goed leesbare aanduiding heeft met de toegelaten bedrijfslast voor elke gebruikelijke configuratie. Lid 2 verbiedt om zwaarder te belasten dan die bedrijfslast.

Voor fabrikanten staat een vergelijkbare eis in de Machinerichtlijn 2006/42/EG (bijlage I, punt 4.3.3). Hangt de maximale werklast af van de configuratie, dan hoort bij elke bedieningspost een belastingsplaatje met de werklast per configuratie, bij voorkeur als tabel of schema. Een aanbouwdeel dat de bediener zelf aan de machine koppelt om er een andere of extra functie aan te geven, is, voor zover het geen gereedschap is, een ‘verwisselbaar uitrustingsstuk’ en valt zelf ook onder de richtlijn. Vanaf januari 2027 geldt de nieuwe Machineverordening.

Ook keuring hoort erbij. Volgens artikel 7.4a van het Arbobesluit worden arbeidsmiddelen die aan verslechtering onderhevig zijn, zo vaak als nodig gekeurd, en ook na uitzonderlijke gebeurtenissen. Het artikel noemt daarbij uitdrukkelijk ‘veranderingen aan het arbeidsmiddel’. De keuring gebeurt door een deskundige en het bewijs moet op de arbeidsplaats aanwezig zijn. Laat de heftruck daarom na montage van een aanbouwdeel keuren. Nieuwe heftrucks leveren wij standaard met VA-keur.

Werkbak: personen heffen met een heftruck

Hier is de wet streng. Uitgangspunt is volgens het ministerie van SZW dat werknemers alleen worden gehesen of geheven met arbeidsmiddelen die daarvoor speciaal bestemd zijn (Arbobesluit, artikel 7.18). Met een hefwerktuig dat alleen voor het vervoer van goederen is bestemd en ingericht, worden geen personen vervoerd (lid 4).

De leidraad werkbak/werkplatform van het ministerie van SZW is daarover duidelijk: per 1 juli 2020 is de uitzondering voor een werkbak op een hefwerktuig dat de fabrikant voor goederen heeft ingericht, vervallen. Voor werk op hoogte met een hefwerktuig moet een machine worden ingezet die de fabrikant heeft bestemd en ingericht voor het heffen van personen, zoals een hoogwerker. De Machinerichtlijn vraagt bovendien dat een machine voor goederen met een drager waar personen op kunnen, een opschrift draagt dat het heffen van personen verboden is.

Er is nog wel een uitzondering voor een werkbak of werkplatform dat aan de haak van een hijswerktuig, zoals een kraan, hangt (artikel 7.23d). Daarvoor gelden strenge voorwaarden, waaronder een schriftelijk werkplan en een melding aan de toezichthouder uiterlijk twee dagen vooraf. Overweegt u een werkbak, laat dan eerst beoordelen of het werk met een hoogwerker of een andere geschikte methode kan.

Stappenplan: het juiste aanbouwdeel kiezen

1. Beschrijf de last: gewicht, afmetingen, zwaartepunt en verpakking.
2. Kies het type aanbouwdeel dat de handeling uitvoert (zie de tabel bovenaan).
3. Controleer de aansluiting: vorkbordklasse en type volgens ISO 2328, of penmontage bij zware trucks.
4. Controleer de hydrauliek: aantal functies, werkdruk en oliedebiet voor hulpstukken.
5. Laat de restcapaciteit vaststellen voor de hefhoogte die u nodig heeft.
6. Zorg voor een lastaanduiding per configuratie op de truck (Arbobesluit, artikel 7.18).
7. Laat de truck na montage keuren en instrueer de bestuurders: het bedienen van hijs- en hefwerktuigen vraagt specifieke deskundigheid (artikel 7.18, lid 3).

Advies over aanbouwapparatuur

Vertel ons welke last u wilt verplaatsen en met welk aanbouwdeel. Bel 0168 467 467 of vraag een offerte aan; u ontvangt binnen 24 uur een voorstel. Als officiële Hyundai-importeur leveren wij nieuwe heftrucks met VA-keur en verzorgen wij onderhoud en reparatie op locatie, met originele Hyundai-onderdelen.