Heftruck mast: onderdelen, werking, hefkettingen en smeren

Uit welke onderdelen bestaat een heftruckmast?

Een Amerikaans octrooi (US 5.992.571) beschrijft de gebruikelijke driedelige mast: een buitenmast aan de voorkant van de heftruck, een middenmast die daarin op en neer beweegt en een binnenmast in de middenmast. Een tweedelige mast heeft alleen een buiten- en een binnenmast.

• Mastprofielen (staanders): de stalen profielen waarin de rollen lopen. Profiel en vorkenbord moeten met weinig wrijving en vrijwel zonder speling langs elkaar lopen, schrijft lagerfabrikant Schaeffler.
• Mastrollen en lagers: rollen met kogellagers, of cilinderrollagers voor zwaar werk, die radiale en axiale krachten tegelijk opnemen (Schaeffler).
• Glijstukken: bij sommige masten glijlagers tussen de mastdelen, die slijten en met vulplaatjes worden bijgesteld (octrooi US 4.442.922).
• Hef- en freeliftcilinder: de hefcilinder duwt de binnenmast omhoog; bij freelift heft een aparte cilinder eerst alleen het vorkenbord.
• Kantelcilinders: kantelen de mast, bij de Hyundai 25BE-X 6 graden voorover en 10 graden achterover (typeblad, regel 4.1).
• Hefkettingen: bladkettingen van alleen platen en pennen, zonder bus of rol. Dat maakt ze sterk, maar volgens iwis minder slijtvast. ISO 4347 legt hun maten en sterktes vast, met het randprofiel van de kettingschijven en de aansluiting op de ankers.
• Kettingschijven en ankers: de schijven geleiden de ketting tussen hun flenzen; de ankers zetten de uiteinden vast en daarmee wordt de spanning afgesteld.
• Vorkenbord: loopt op rollen in de binnenmast en draagt de vorken; zie heftruckvorken.
• Slangen en leidingen: voeren olie naar de cilinders en naar aanbouwdelen.

Hoe heft de mast?

Een Amerikaans octrooi voor een tweedelige mast (US 4.191.276) beschrijft het principe. De hefketting zit met één eind vast aan de buitenmast, loopt over schijven boven op de binnenmast en is met het andere eind aan het vorkenbord bevestigd. De binnenmast stijgt even snel als de zuigerstang uitschuift, het vorkenbord twee keer zo snel: 1 meter cilinderslag geeft 2 meter extra hoogte van het vorkenbord (eigen rekenvoorbeeld).

In de driedelige mast met freelift uit octrooi US 4.942.529 zit de freeliftcilinder op de binnenmast. Die heft eerst het vorkenbord naar de top van de binnenmast; daarna schuiven de mastdelen samen uit. Mastsoorten en vrije hefhoogte staan bij mast kiezen: duplex, triplex en freelift de wat is freelift.

Wat slijt er en waar let u op?

Deze punten verdienen aandacht bij onderhoud en keuring:

Bron: OSHA, Sample daily checklists for powered industrial trucks; Schaeffler, Bearing Supports for Industrial Trucks (2008); WorkSafeBC, rapport 2006064400048; octrooi US 4.442.922; Renold, Lifting Chain Catalogue; Parker, Safety Guide 4400-B.1.

Hefkettingen controleren en vervangen

Rek meten. Een ketting rekt doordat de scharnieren slijten, het meest waar de ketting onder last over een schijf buigt. Meet daarom dat stuk, met de ketting gespannen; de totale lengte vergelijken met een nieuwe ketting zegt volgens Renold te weinig. Sedis adviseert op meerdere plaatsen te meten. Meet over een aantal steken; een steek is de afstand van pen tot pen. De rek in procent is de gemeten lengte min (steken × steek), gedeeld door (steken × steek), maal 100. Voor een ketting met een steek van 3/4 inch (19,05 mm), zoals de BL646 van Renold:

Eigen berekening: 20 × 19,05 mm, plus 2 of 3%. Grenzen: Sedis (instructie slijtagemeter) en Renold (Lifting Chain Catalogue).

Wanneer vervangen. Renold noemt in zijn onderhoudsschema maximaal 3% rek voor heftruckkettingen; Sedis wil een bladketting bij 2% rek zo snel mogelijk vervangen. Het handboek van uw heftruck is leidend. Volgens Renold is de ketting ook aan vervanging toe bij:

• slijtage van de plaatranden van meer dan 5% van de plaathoogte;
• gedraaide of uitstekende pennen: direct vervangen, niet terugslaan of lassen;
• een scheur in een plaat: de ketting is dan onveilig.

Let ook op stijve schakels en roest: corrosie kan volgens Renold microscopische scheurtjes en plotselinge breuk geven, zelfs door accuzuurdampen in een magazijn.

Ankers en spanning. Beide kettingen moeten evenveel last dragen. Ankers en schijven moeten onbeschadigd zijn, en een gebruikte ankerpen zet u nooit terug (Renold).

Altijd het paar. Volgens Renold laat een nieuwe ketting naast een oude beide te vroeg bezwijken: de oude is langer en kan scheurtjes hebben, en het verschil belast cilinderkop en schijven. Renold raadt ook af een ketting te repareren, te lassen, zonder goedkeuring van de heftruckfabrikant met een verbindingsschakel te verlengen of kettingen van verschillende fabrikanten te mengen.

Hoe vaak. Renold adviseert minstens elke zes maanden de hele ketting te controleren, en verwacht in een goed ontworpen systeem met voldoende smering een levensduur van ongeveer 6.000 uur of 3 jaar, wat het eerst komt. Het onderhoudsschema van uw heftruck gaat voor.

Smeren: kettingen, rollen en mastprofielen

Te weinig smering geeft volgens Renold veel wrijving tussen pennen en platen, met rek en draaiende pennen als gevolg. Renold adviseert voor hefkettingen:

• een goede, niet-detergerende minerale olie; zware olie en vet komen niet in de scharnieren;
• aanbrengen met kwast, oliekan of goedgekeurde spray, in de spleten tussen de platen, zodat de ketting net nat blijft;
• SAE 20 bij −5 tot 5 °C, SAE 30 bij 5 tot 40 °C en SAE 40 bij 40 tot 50 °C; onder −5 °C speciale smeermiddelen;
• nooit verven, en niet reinigen met stoom of een hogedrukspuit.

Schaeffler vult zijn mastrollen af fabriek met vet voor hun hele levensduur; bij de zware Hyundai-diesels zijn de smeernippels bereikbaar vanaf maaiveldhoogte. Of de looprails van de profielen gesmeerd worden, met welk middel en hoe vaak, staat in het handboek van uw heftruck: dat is leidend voor middel en interval. In een koelcel maakt kou de ketting brosser en geeft in- en uitrijden condens (Renold).

Veilig werken aan de mast

Laat niemand onder geheven vorken of een geheven last lopen en laat reparaties over aan een gekwalificeerde monteur, zegt de Britse arbeidsinspectie HSE. De Canadese arbeidsveiligheidsautoriteit WorkSafeBC beschrijft een dodelijk ongeval: een slecht uitgelijnde vorkenbordrol bleef haken en schoot bij het dalen ineens los, waarna vorkenbord en vorkverlengstuk op een werknemer vielen die eronder stond. De heftruck had ongeveer vier jaar stilgestaan en was daarna niet door een monteur nagekeken.

• Uitschakelen en drukloos maken: onderhoud gebeurt alleen als het arbeidsmiddel is uitgeschakeld en drukloos of spanningsloos is gemaakt, anders met doeltreffende maatregelen, door mensen met specifieke deskundigheid en ervaring (Arbobesluit artikel 7.5 lid 2 en 7.6 lid 2; samenvatting, de wettekst is leidend).
• Eerst laten zakken: bij het drukloos maken kunnen geheven delen omlaag komen (BFPA, de Britse brancheorganisatie voor hydrauliek).
• Extra borgen: werk onder een geheven vorkenbord of binnenmast alleen als die extra tegen zakken is geborgd, bijvoorbeeld met speciale bouten, balken in de mast die niet kunnen omvallen, een takel of bokken (Duitse DGUV Vorschrift 68, paragraaf 10).
• Restlast weg: ondersteun vorkenbord en ketting voordat u een ketting losneemt (Renold).
• Lekken nooit met de hand zoeken: olie onder druk kan volgens de HSE mogelijk al vanaf 7 bar door de huid dringen. Gebruik karton (BFPA) en ga bij een injectieletsel direct naar een arts. Een uitgezette pomp betekent niet altijd een drukloze slang (Parker).

De daalregelventielen die Hyundai noemt, voorkomen dat de vorken vallen als een leiding plotseling beschadigd raakt; ze vervangen de extra borging bij onderhoud niet.

Wat Hyundai over de mast zegt

Wat de brochures per serie over de mast zeggen:

Bron: Hyundai-brochures, als pdf op heftruckkopen.com onder /wp-content/uploads/2026/09/ (zie bronnen); tekst vertaald en ingekort.

Keuring en onderhoud

Het Arbobesluit eist toereikend onderhoud en een bijgehouden onderhoudsboek (artikel 7.5, lid 1 en 4), en keuring door een deskundige zo vaak als nodig, ook na een ongeval, een verandering of langdurig stilstaan (artikel 7.4a, lid 3 tot en met 5; samenvatting, de wettekst is leidend). Hoe het onderhoud moet, staat volgens het Arboportaal meestal in de gebruiksaanwijzing van de fabrikant; de HSE voegt toe dat een corrosieve omgeving extra onderhoud kan vragen.

Lesen Sie auch dagelijkse controle vóór gebruik, VA-Gütesiegel (nieuwe Hyundai-heftrucks leveren wij standaard met VA-keur), Wie oft benötigt ein Gabelstapler Wartung de Wartungsvertrag. Vragen over de mast van een Hyundai-heftruck? Bel 0168 467 467 (maandag tot en met vrijdag, 8:00 tot 17:00) of gebruik het contactformulier; u krijgt op werkdagen binnen 24 uur een reactie.