Stage V-emissienormen voor heftrucks: wat betekenen ze voor diesel en LPG?

Wat is Stage V precies?

Stage V heet in de Nederlandse tekst van Verordening (EU) 2016/1628 ‘fase V’. De verordening regelt de uitstoot van verbrandingsmotoren in niet voor de weg bestemde mobiele machines. Volgens artikel 3 is dat elke mobiele machine die niet bestemd is voor personen- of goederenvervoer over de weg. Heftrucks met een verbrandingsmotor horen daarbij: Hyundai noemt zijn dieselseries en de meeste LPG-series in de brochures expliciet Stage V.

De verordening begrenst koolmonoxide (CO), koolwaterstoffen (HC), stikstofoxiden (NOx) en de massa van deeltjes (PM). Voor de meeste dieselklassen komt daar het aantal deeltjes (PN) bij. De grenswaarden hangen af van de motorcategorie en het vermogen. Voor heftrucks zijn twee categorieën van belang:

• NRE: motoren met compressieontsteking (diesel) in alle vermogensklassen, en vanaf 56 kW ook motoren met vonkontsteking, zoals een LPG-motor.
• NRS: motoren met vonkontsteking, zoals LPG- en benzinemotoren, onder 56 kW.

De verordening richt zich op de fabrikanten. Motortypen krijgen een EU-typegoedkeuring en mogen vanaf de invoeringsdatum de fase V-grenswaarden niet overschrijden (artikel 18). Voor u als koper is Stage V vooral zichtbaar in de nabehandeling van de uitlaatgassen, zoals het roetfilter bij diesel.

Grenswaarden per vermogensklasse

De tabel toont de fase V-grenswaarden uit bijlage II van de verordening voor de klassen waarin heftrucks vallen. De waarden gelden per kilowattuur arbeid die de motor levert. De indeling in een klasse gaat op het motorvermogen; bij motoren met variabel toerental is dat het maximale nettovermogen (bijlage I).

Bij NRS mag de fabrikant volgens een voetnoot bij tabel II-4 ook kiezen voor een alternatieve combinatie van CO en HC + NOx. Opvallend in de tabel is de deeltjeseis voor diesel: een massagrens van 0,015 g/kWh plus een maximum aantal deeltjes. Vanaf 56 kW geldt bovendien een aparte, lage NOx-grens van 0,40 g/kWh.

Waar vallen de Hyundai-diesels? De motoren van de 2,5- tot 5-tonners leveren volgens de specificatietabellen 47,8 tot 54,4 kW en zitten dus in de klasse van 37 tot 56 kW. De Heavy Line vanaf 7 ton zit daarboven.

Het deeltjesaantal (PN) en het roetfilter

Het deeltjesaantal is volgens artikel 3 van de verordening het aantal vaste deeltjes met een diameter groter dan 23 nanometer dat een motor uitstoot. De wetgever voegde die telling toe om ook ultrafijne deeltjes (0,1 micrometer en kleiner) te reguleren, naast de bestaande norm voor de massa van deeltjes (overweging 21).

Belangrijk voor de techniek is overweging 22: de grenzen voor het deeltjesaantal moeten aansluiten bij de beste resultaten die met de best beschikbare technologie door deeltjesfilters worden gehaald. De norm is dus bewust afgestemd op filtertechniek. Alle Stage V-dieselseries van Hyundai hebben volgens de brochures een roetfilter (DPF).

Wat zit er in de uitlaat van een Stage V-diesel?

• DPF (roetfilter): vangt roetdeeltjes op. Het filter wordt periodiek schoongebrand met hete uitlaatgassen; dat heet regeneratie.
• DOC: een katalysator die bij de kleinere Hyundai-diesels samen met de DPF het nabehandelingssysteem vormt (‘DOC + DPF’ in de brochures).
• SCR: selectieve katalytische reductie. Volgens de norm ISO 22241 is de ureumoplossing AUS 32 (in de praktijk vaak AdBlue genoemd) nodig om een SCR-systeem te laten werken; het systeem vermindert de NOx-uitstoot van dieselmotoren. De Hyundai-brochures noemen SCR bij de Heavy Line vanaf 7 ton.

Invoerdata en overgangsregeling

Bijlage III van de verordening legt vast vanaf wanneer fase V gold. Nieuwe motortypen moesten een jaar eerder aan fase V voldoen voor de typegoedkeuring dan voor het in de handel brengen:

• Diesel onder 56 kW en alle motoren van 130 tot en met 560 kW: typegoedkeuring vanaf 1 januari 2018, in de handel brengen vanaf 1 januari 2019.
• Alle motoren van 56 tot 130 kW: typegoedkeuring vanaf 1 januari 2019, in de handel brengen vanaf 1 januari 2020.
• Vonkontsteking onder 56 kW (NRS): 1 januari 2018 en 1 januari 2019.

Artikel 58 gaf een overgangsperiode: een machine met een eerder geproduceerde ‘overgangsmotor’ mocht nog tot 24 maanden na die datum op de markt komen, mits de machine binnen 18 maanden was gebouwd. Vanwege corona zijn die termijnen voor bepaalde klassen verlengd met Verordening (EU) 2020/1040 en Verordening (EU) 2021/1068. Ook die verlengingen waren uiterlijk eind 2022 verlopen.

Er zijn enkele uitzonderingen. Voor machines die bedoeld zijn voor gebruik in een explosiegevaarlijke omgeving, zoals een ATEX-heftruck, staan de lidstaten motoren toe die voldoen aan de grenswaarden voor motoren voor speciale doeleinden uit bijlage VI (artikel 34, lid 5). En voor bestaande machines mogen onder voorwaarden vervangingsmotoren van een eerdere emissiefase worden geplaatst (artikel 58, lid 11).

Het gebruik regelt de verordening niet

De verordening gaat over het in de handel brengen van motoren, niet over het gebruik van machines die al in bedrijf zijn. Volgens overweging 20 mogen lidstaten zelf regels stellen om publiek en werknemers te beschermen tijdens het gebruik. Zo hanteert de gemeente Utrecht bij vergunnings- of meldingsplichtig bouw- en sloopwerk het minimumniveau per vermogensklasse uit de Routekaart Schoon en Emissieloos Bouwen: voor machines van 19 tot 56 kW is dat vanaf 2030 volledig emissievrij, waarbij Stage V-materieel van vóór 1 januari 2028 nog tot 1 januari 2033 is toegestaan. Meer daarover leest u in ons artikel over de emissievrije bouwplaats.

Wat betekent Stage V voor diesel- en LPG-heftrucks?

Diesel

Alle dieselheftrucks vallen onder categorie NRE. In de klasse van 37 tot 56 kW, waarin de Hyundai-diesels van 2,5 tot 5 ton vallen, geldt een gezamenlijke grens voor HC en NOx van 4,70 g/kWh plus de deeltjeseisen. De Hyundai D-9V, DE-9V en D-9VB/-9VC combineren daarvoor volgens de brochures een DOC met een DPF.

Vanaf 56 kW komt er een aparte NOx-grens van 0,40 g/kWh bij. De Heavy Line-diesels van 7 tot 30 ton hebben volgens de brochures naast de DPF ook SCR. Bij die machines hoort het bijvullen van de ureumoplossing bij het gebruik.

LPG

LPG-motoren onder 56 kW vallen in categorie NRS. Daar gelden grenzen voor CO (4,40 g/kWh) en HC + NOx (2,70 g/kWh), maar geen grens voor de massa of het aantal deeltjes. De brochures van de Hyundai L-7M en L-9A noemen een LPG-systeem met katalysator; een roetfilter wordt niet genoemd.

Een LPG-motor van 56 kW of meer valt wél in categorie NRE, met dezelfde grenzen als een diesel van dat vermogen, inclusief de deeltjeseis. Dat geldt voor de 40/45/50L-9 (63,5 kW volgens de specificatietabel), die volgens de brochure een 3-wegkatalysator heeft, los van de geluiddemper. Let op: de brochure van de L-7A noemt een EPA/CARB Tier IV-certificering (een Amerikaanse norm) en geen Stage V. Vraag bij zo’n machine naar het motorcertificaat. Het volledige LPG-aanbod staat op LPG-heftrucks.

Hoeveel diesel, LPG of stroom een heftruck per uur gebruikt, leest u in ons overzicht verbruik per uur.

Welke Hyundai-heftrucks zijn Stage V?

De tabel vat samen wat de Hyundai-brochures per serie vermelden. Het vermogen is het motorvermogen volgens ISO 1585 uit de specificatietabel (VDI 2198). De klasse is indicatief, omdat formeel het maximale nettovermogen uit de typegoedkeuring van de motor telt.

Bekijk het complete aanbod op diesel heftrucks.

Onderhoud van een roetfilter (DPF)

Een roetfilter raakt geleidelijk gevuld met roet. De motor brandt dat roet periodiek weg met hete uitlaatgassen: de regeneratie. De Hyundai-brochures beschrijven hoe dat bij de Stage V-diesels werkt:

• Automatisch: bij de D-9V en D-9VB/-9VC regenereert de DPF automatisch. Bij de Heavy Line regenereren DPF en SCR automatisch met behulp van hydraulische motorbelasting.
• Uitstellen en handmatig starten: bij de D-9V en D-9VB/-9VC kan de bestuurder de regeneratie met een schakelaar uitstellen wanneer in een gebied met mogelijk brandgevaar wordt gewerkt. Een uitgestelde regeneratie is op elk moment handmatig te starten.
• Temperatuur op peil: een hydraulische voorziening houdt de uitlaatgastemperatuur op peil, zodat de DPF goed kan regenereren (D-9V en D-9VB/-9VC).
• Bewaking: het instrumentenpaneel toont de DPF-regeneratie en waarschuwt vanaf 30 uur vóór een geplande onderhoudsbeurt.
• Bereikbaarheid: dankzij de grote opening in het contragewicht hoeft dat niet meer te worden verwijderd voor inspectie of vervanging van het nabehandelingssysteem (D-9V en D-9VB/-9VC). Bij de Heavy Line gaat het DPF-filterelement via die opening eruit.
• Dieptereiniging: volgens de brochure van de 120/130/160D-9V is DPF-dieptereiniging met tussenpozen van 5.000 uur niet nodig als motorolie van klasse CK-4 wordt gebruikt.

In de praktijk komt het neer op drie dingen: laat de regeneratie haar werk doen, gebruik de voorgeschreven motorolie en volg het onderhoudsschema. Omdat regeneratie hete uitlaatgassen vraagt, is het inzetprofiel van de truck een goed gespreksonderwerp vóór de aankoop. Met een onderhoudscontract ligt het onderhoud vast.

Wanneer is elektrisch het betere alternatief?

Een elektrische heftruck heeft geen verbrandingsmotor en valt dus niet onder deze verordening. Er is geen roetfilter, geen SCR en geen ureumoplossing. Dat maakt elektrisch de logische keuze waar geen uitlaatgassen gewenst zijn of waar opdrachtgevers emissievrij materieel vragen.

Het aanbod reikt ver: de li-ion B-X-serie van Hyundai loopt van 4 tot en met 18 ton. Volgens de brochures van de 40–55B-X en de 60–90B-X laadt zo’n truck met een 40 kW-lader in ongeveer 2 uur (93 kWh-accu) en werkt hij daarna tot 11 uur. Hyundai vermeldt erbij dat de werkelijke looptijd afhangt van de omstandigheden. Meer over deze klasse leest u bij zware elektrische heftrucks. Voor 1,6 tot 3,5 ton is er de BE-X-serie, standaard met een loodzuuraccu en met li-ion als optie.

Een Stage V-diesel blijft een optie waar geen laadstroom is of voor de zwaarste lasten: de Heavy Line gaat volgens de brochures tot 30 ton. Twijfelt u, lees dan elektrische of diesel heftruck kopen?

Advies over diesel, LPG of elektrisch

Wilt u weten welke aandrijving past bij uw inzet en wat Stage V betekent voor het onderhoud? Bel 0168 467 467 of vraag een offerte aan; u ontvangt binnen 24 uur een voorstel. Als officiële Hyundai-importeur leveren wij nieuwe heftrucks standaard met VA-keur, door heel Nederland.