Trillingen op de heftruck: grenswaarden en maatregelen

Wat zijn lichaamstrillingen?

Het Arbobesluit onderscheidt hand-armtrillingen en lichaamstrillingen. Lichaamstrillingen zijn mechanische trillingen die op het hele lichaam worden overgedragen en vooral risico geven op aandoeningen van de lage rug en beschadiging van de wervelkolom (artikel 6.11a).

Volgens het Arboportaal komen ze via het zitvlak of de voeten binnen, meestal via de stoel van een voertuig. Het portaal noemt heftrucks en elektropallettrucks uitdrukkelijk als voorbeeld, en ook schade bij zwangerschap als risico. De kans op schade neemt toe met de intensiteit en de duur van de blootstelling; een veilige dosis is niet bekend.

Volgens het Arboportaal krijgt naar schatting één op de zes werknemers op het werk te maken met mechanische trillingen, vooral in de bouw, het transport, de industrie en de landbouw.

Actiewaarde en grenswaarde

De waarden gaan over de dagelijkse blootstelling, herleid tot een standaardperiode van acht uur, vaak geschreven als A(8). Volgens het Arboportaal is dat de totale dosis trillingen en schokken over een werkdag van acht uur, in meter per seconde kwadraat. Het portaal benadrukt dat dit het minimale beschermingsniveau is dat in de EU haalbaar bleek; wie de grootst mogelijke zorg nastreeft, houdt lagere waarden aan.

Blootstelling boven de grenswaarde is in de Beleidsregel boeteoplegging een zware overtreding, waarop direct een boete volgt. Dat geldt ook als u na een overschrijding niet direct maatregelen neemt, de oorzaak niet onderzoekt of de maatregelen niet aanpast. Het normbedrag is € 9.000 (categorie 6) en wordt bij een zware overtreding verdubbeld; kleinere bedrijven betalen een percentage daarvan.

Wat moet u als werkgever doen?

1. Beoordelen en zo nodig meten. In de RI&E beoordeelt u de trillingsniveaus en meet u ze indien nodig, volgens de Europese trillingenrichtlijn 2002/44/EG. Plan dat zorgvuldig, herhaal het met passende tussenpozen, bewaar de meetresultaten en herzie de beoordeling als de omstandigheden veranderen (artikel 6.11b).
2. Alles meewegen. Neem onder meer de duur en de schokken mee, werknemers met een verhoogd risico, de informatie van de fabrikant, trillingsarmer vervangend materieel en bijzondere omstandigheden zoals kou (artikel 6.11b lid 5).
3. Maatregelen boven de actiewaarde. Denk aan andere werkmethoden, ergonomische en trillingsarme arbeidsmiddelen, onderhoud van machines en arbeidsplaats, de inrichting van de arbeidsplaats, kortere of minder intensieve blootstelling en voldoende pauzes (artikel 6.11c lid 1).
4. Nooit boven de grenswaarde. Gebeurt het toch, neem dan direct maatregelen, zoek de oorzaak en pas de preventie aan. Stem de maatregelen af op werknemers met een verhoogd risico (artikel 6.11c lid 2 tot en met 4).
5. Voorlichting geven. Bestuurders krijgen uitleg over de maatregelen, de actie- en grenswaarden, de meetresultaten, het melden van klachten, hun recht op arbeidsgezondheidskundig onderzoek en veilige werkmethoden (artikel 6.11d).
6. Onderzoek aanbieden. Kan het werk volgens de beoordeling gevaar opleveren, dan krijgt een nieuwe bestuurder vooraf de gelegenheid voor een arbeidsgezondheidskundig onderzoek. Heeft iemand een aandoening door trillingen, dan krijgen collega’s met een vergelijkbare blootstelling die gelegenheid ook (artikel 6.11e).

Hoe de wet werkgevers verder verplicht rond heftrucks, leest u in Sicheres Arbeiten mit Gabelstaplern. Voor lawaai gelden vergelijkbare regels; zie geluidsniveau van een heftruck.

De trillingswaarde in de gebruiksaanwijzing

Fabrikanten moeten trillingen opgeven. Volgens de Machinerichtlijn 2006/42/EG vermeldt de gebruiksaanwijzing van een mobiele machine de hoogste effectieve waarde van de gewogen versnelling waaraan het lichaam wordt blootgesteld als die boven 0,5 m/s² ligt, of dat de waarde daar niet boven komt, met de meetonzekerheid erbij (bijlage I, punt 3.6.3.1). Voor industriële trucks beschrijft de Europese norm EN 13059 een typetest om die trillingsemissie te bepalen.

Die fabriekswaarde is iets anders dan de dagelijkse blootstelling. Volgens de samenvatting van EN 13059 zijn de testresultaten niet bedoeld om de blootstelling van een bestuurder te bepalen. De Europese Commissie wijst erop dat de blootstelling ook afhangt van de duur en de omstandigheden van het gebruik. Wel geldt: hoe lager de opgegeven waarde, hoe makkelijker u onder de grenswaarden blijft.

Een voorbeeld uit een expertreview van het Europese agentschap EU-OSHA: bestuurders van palletwagens hadden rugklachten, terwijl de fabrikant 0,44 m/s² opgaf en bij normaal rijden 0,33 m/s² werd gemeten. De oorzaak waren schokken op een oprit; de oplossing was de hoogte van de oprit aan te passen.

In de Hyundai-brochures en VDI-typebladen die wij hebben, staat geen trillingswaarde. Vraag de opgegeven waarde daarom op uit de gebruiksaanwijzing van het model dat u overweegt. De Machinerichtlijn vervalt op 20 januari 2027; daarna geldt de Machineverordening.

Oorzaken: vloer, banden, snelheid en stoel

Metingen in België aan heftrucks, vrachtwagens en bouwvoertuigen, beschreven in de EU-OSHA-review, kwamen in de meeste gevallen boven 0,5 m/s² uit en bij uitzondering boven 1,15 m/s². De hoogte hing af van de snelheid, de ondergrond, de aandrijving en de staat van het voertuig. De experts verwachten dat de actiewaarde wordt overschreden als een bestuurder langer dan drie tot vier uur per dag rijdt; de grenswaarde kan worden overschreden bij meer dan acht uur per dag of op een ruwe ondergrond.

De stoel verdient extra aandacht. Volgens een maatregelbeschrijving in de bijlage van de review, gebaseerd op Franse publicaties, kan een geschikte geveerde stoel die past bij heftruck en bestuurder de blootstelling halveren. Een technicus moet de stoel dan wel onderhouden en bestuurders moeten leren de stoel goed in te stellen. In een Duits voorbeeld voldeden de stoelen aan de testnorm, maar was de veerweg te klein voor de schokken bij hellingbanen; in het testlab bleken stoelen met meer veerweg geschikt.

Hoe snel heftrucks kunnen rijden, staat in rijsnelheid per serie. Stoel, banden en cabine kiest u bij het samenstellen van een nieuwe heftruck; een proefrit op uw eigen vloer laat het verschil voelen.

Stoel en demping bij Hyundai-heftrucks

De tabel toont wat de Hyundai-brochures per serie noemen. Standaard en optie komen uit de uitrustingslijsten; Hyundai vermeldt dat de uitrusting per land kan verschillen.

Bij staande magazijntrucks komen de trillingen via de voeten binnen. De Warehouse-brochure noemt een geveerd bestuurdersplatform bij de 20/25EPR-X, een zwevend inklapbaar platform bij de 16/20ESR-X en een zwevend platform met rubberen kussens bij de 25EO-X en de 30/50ET-X. Meer over de zware elektrische modellen leest u bij de B-X-serie.

Advies over stoel, banden en onderhoud

Wilt u trillingen beperken bij een nieuwe of bestaande heftruck? Wij adviseren over stoel, banden en opties, en doen onderhoud en reparatie op locatie; met een Wartungsvertrag blijft ook de vering op orde. Bel 0168 467 467 of vraag een offerte aan; u ontvangt binnen 24 uur een voorstel.