Dieselmotoremissie (DME) en heftrucks binnen: regels en maatregelen

Wat is dieselmotoremissie?

Dieselmotoremissie, ook dieselrook genoemd, is het uitlaatgas van een dieselmotor. Volgens het Arboportaal is het een complex mengsel van giftige en irriterende gassen, zoals aldehydes (onder meer formaldehyde), ketonen, stikstofoxiden, koolmonoxide en benzeen, en van deeltjes. Die deeltjes bestaan uit elementair koolstof (roet), zware metalen, pak’s en pcb’s. De meeste zijn zeer klein; vooral de kleinste deeltjes kunnen bij inademing diep in de longen doordringen.

Volgens de Arbeidsinspectie verhoogt het inademen van DME de kans op long- en blaaskanker en kan het bijdragen aan COPD en astma. Die ziektes uiten zich meestal pas jaren na de blootstelling. Alleen bij een tijdelijk hoge blootstelling merkt u direct iets, zoals irritatie van ogen en luchtwegen.

Jaarlijks worden in Nederland volgens de inspectie 900.000 werknemers blootgesteld aan dieselmotoremissie, en DME heeft naar schatting de hoogste werkgerelateerde ziektelast. Het Arboportaal noemt heftrucks uitdrukkelijk als bron.

Waarom DME als kankerverwekkend geldt

DME staat op de SZW-lijst van kankerverwekkende stoffen en processen. In de Arbeidsomstandighedenregeling zijn processen waarbij dieselmotoremissies vrijkomen bovendien aangewezen als kankerverwekkend proces (artikel 4.20c). Daardoor gelden de extra regels voor kankerverwekkende stoffen uit hoofdstuk 4, afdeling 2 van het Arbobesluit.

Een veilige ondergrens is er niet. De Gezondheidsraad kon voor de roetdeeltjes geen veilig blootstellingsniveau aangeven en schatte dat 0,011 microgram per kubieke meter hoort bij het streefrisico en 1,03 microgram bij het verbodsrisico. De Arbeidsinspectie zegt het zo: iedere blootstelling aan DME verhoogt het risico op kanker. Werkgevers zijn al sinds 1995 wettelijk verplicht de blootstelling te voorkomen of zo veel mogelijk te beperken.

De grenswaarde: Nederland en Europa

Nederland koos bewust voor een strengere grenswaarde dan Europa vraagt. Een waarde tussen het streef- en het verbodsrisico bleek volgens de SER mede door achtergrondconcentraties niet haalbaar, daarom werd het 10 microgram; na vier jaar zou worden bekeken of verlaging mogelijk is. In de Arboregeling zoals die in september 2026 geldt, staat nog steeds 0,01 mg/m³. Sectoren met een lagere waarde in hun arbocatalogus houden die aan.

Volgens de Arbeidsinspectie ligt de grenswaarde een factor 10 hoger dan wat in Nederland normaal als aanvaardbaar risico geldt. Daarom heeft ze alleen betekenis bij zeer hoge blootstelling. Ook onder de grenswaarde moet u de blootstelling wegnemen of verder verlagen waar dat technisch kan.

Wat de wet van u als werkgever vraagt

Omdat DME kankerverwekkend is, gelden extra regels uit het Arbobesluit:

• RI&E: beoordeel de blootstelling met schattingen of metingen. Leg vast waarom werken met een dieselmotor strikt noodzakelijk is en vervanging technisch niet uitvoerbaar, hoeveel werknemers worden blootgesteld en welke maatregelen u neemt (artikel 4.13).
• Vervangen: voorkom blootstelling zo veel mogelijk bij de bron, vooral door te vervangen door iets minder schadelijks, voor zover dat technisch uitvoerbaar is (artikel 4.17).
• Minimaliseren: lukt dat niet, breng de blootstelling dan zo laag mogelijk met maatregelen aan de bron, afzuiging en ventilatie; persoonlijke beschermingsmiddelen komen als laatste en zo kort mogelijk (artikel 4.18).
• Registreren: houd een lijst bij van werknemers die worden of kunnen worden blootgesteld, met hun blootstelling (artikel 4.15).
• Voorlichten en afbakenen: geef minstens één keer per jaar voorlichting of instructie, markeer gevarenzones en houd onbevoegden erbuiten (artikel 4.19).
• Onderzoek aanbieden: bied een arbeidsgezondheidskundig onderzoek aan, in elk geval voordat iemand voor het eerst kan worden blootgesteld (artikel 4.10a).
• Schone lucht: een mobiel arbeidsmiddel met verbrandingsmotor gebruikt u op de arbeidsplaats alleen als er voldoende schone lucht is (artikel 7.17c lid 7).

De maatregelen volgen de arbeidshygiënische strategie. De Arbeidsinspectie geeft per niveau voorbeelden:

Meten en monitoren

Voor de RI&E beoordeelt u de blootstelling met schattingen of metingen; volgens het Arboportaal kan een arbodienst of een gespecialiseerd adviesbureau daarbij adviseren. Omdat DME fijnstof bevat, kunt u ruimtes volgen met fijnstofsensoren; ook stikstofoxidesensoren zijn bruikbaar, voor ruimtes en voor persoonlijke monitoring. Bij sensoren op kleding of helm gaat u juridisch zorgvuldig om met de individuele gegevens.

Werkt u in een branche met een arbocatalogus over DME, dan voldoet u minstens aan het beschermingsniveau uit die catalogus.

Wanneer is vervangen technisch uitvoerbaar?

Volgens de Arbeidsinspectie als het alternatief operationeel beschikbaar is en in uw situatie toepasbaar, ook als dat maatwerk vraagt. Alleen technische aspecten tellen mee. Kan vervangen nu niet, onderbouw dat dan in de RI&E; de inspectie kan om die onderbouwing vragen. Ook netcongestie kan een reden zijn om later te vervangen, mits goed onderbouwd is dat het probleem onoverkomelijk is.

Dieselheftrucks binnen: een hoogrisicosituatie

De Arbeidsinspectie noemt acht situaties met een hoog risico op blootstelling, waaraan zij bij inspecties bijzondere aandacht besteedt. Een daarvan: dieselheftrucks in binnensituaties. Heftrucks met een hefvermogen onder 8 ton zijn volgens de inspectie al 10 tot 20 jaar goed vervangbaar door elektrische heftrucks; werkgevers die daar nog mee laten werken, moeten dringend maatregelen nemen.

Ook zware heftrucks staan op de lijst: in drive-in bouwmarkten en groothandels, en bij zwaar tilwerk boven 12 ton in de metaalsector, smelterijen en betonproductie. In het algemeen geldt: hoe dichter bij de uitlaat en hoe minder de lucht wordt ververst, hoe hoger de blootstelling. Bij werken met dieselapparatuur is er in de praktijk vrijwel altijd blootstelling.

Is een gesloten cabine genoeg?

Meestal niet. Alleen als u kunt aantonen dat de kans op blootstelling praktisch nihil is, vervallen de vervangings- en minimalisatieplicht. Volgens de Arbeidsinspectie gaat het om vrij unieke situaties: een gesloten cabine met gefilterde lucht, ramen die niet open kunnen en een motor die automatisch stopt als het portier opengaat, terwijl geen andere werknemers in de buurt kunnen komen zolang de motor draait.

Wat Stage V en een roetfilter wel en niet oplossen

Alle Stage V-dieselseries van Hyundai hebben volgens de brochures een roetfilter (DPF): de D-9V, DE-9V en D-9VB/9VC samen met een DOC, de Heavy Line vanaf 7 ton met DOC en SCR. Voor de Arbeidsinspectie is de uitstoot aan de bron minimaal als een machine van 19 tot 560 kW aan de meest recente Stage-norm voldoet of een roetfilter heeft. Van roetfilters verlangt de inspectie in de praktijk minstens 95 procent minder uitstoot van deeltjes.

Dat helpt, maar lost niet alles op:

• Het ontslaat u niet van de plicht om te vervangen waar dat technisch kan; de Arbeidsinspectie zegt dat uitdrukkelijk.
• Een veilig niveau bestaat niet, dus ook een lage uitstoot beperkt u verder waar dat technisch kan.
• Een roetfilter richt zich op deeltjes; DME bevat ook gassen zoals stikstofoxiden en koolmonoxide.
• De eis van voldoende schone lucht (artikel 7.17c lid 7) blijft gelden.

Wat Stage V precies eist en hoe het roetfilter regenereert, leest u in Stage V-emissienormen voor heftrucks.

Alternatieven: elektrisch en LPG

Een elektrische heftruck heeft geen verbrandingsmotor en stoot dus geen DME uit. Volgens het Arboportaal kijkt u allereerst of de dieselmotor vervangen kan worden door een ander type aandrijving, zoals een elektrische. Hyundai levert Elektrogabelstapler van 1,5 tot 18 ton; de B-X-serie van 4 tot 18 ton heeft een li-ion-accu, zie zware elektrische heftrucks. Voor de stroomvoorziening leest u meer over Ladeinfrastruktur.

Een LPG-motor maakt geen dieselmotoremissie, en de Arbeidsinspectie noemt een heftruck op LPG als gezonder alternatief. Het blijft wel een verbrandingsmotor: volgens de Europese Commissie stoten verbrandingsmotoren in mobiele machines onder meer koolmonoxide, koolwaterstoffen, stikstofoxiden en fijnstof uit.

Voor koolmonoxide is de wettelijke grenswaarde 23 mg/m³ als 8-uursgemiddelde en 117 mg/m³ over 15 minuten; voor stikstofdioxide is dat 0,96 en 1,91 mg/m³ (Arboregeling bijlage XIII). De brochures van de L-7M, L-9A en 40/45/50L-9 noemen een katalysator. Het aanbod staat bij Flüssiggasstapler.

Van diesel naar elektrisch of LPG

Twijfelt u of vervanging in uw situatie technisch uitvoerbaar is? Wij adviseren over elektrische heftrucks tot 18 ton en LPG-heftrucks tot 5 ton, en u kunt uw dieselheftruck eintauschen. Kopen, leasen en huren is mogelijk. Bel 0168 467 467 of vraag een offerte aan; u ontvangt binnen 24 uur een voorstel.